Last Update: 

मुख्य पान संपादकीय शब्दाशब्दांत कथा यशाची नवलकथा वेगळ्या वाटेने ग्राफिक्स स्टोरी
 
आवळा चवीला तुरट पण शरीरासाठी अत्यंत औषधी समजला जातो. थंडीत त्वचेसाठी तो पोषक असतो, तर अन्न पचनासाठीही तो चांगला असतो. आवळा नुसता खाण्यासाठी अधिक तुरट लागतो म्हणून त्यापासून वेगवेगळे पदार्थ बनवून त्याचा आहारात समावेश करता येऊ शकतो. आवळ्याचे जीवन साहित्य ः अर्धा किलो चांगले मोठे रसरशीत डोंगरी आवळे, पाऊण ते एक किलो साखर, पाव किलो चांगला शुद्ध मध व पन्नास ग्रॅम सितोपलादी चूर्ण. कृती ः प्रथम आवळे दोन तास पाण्यात भिजत ठेवावेत.

Saturday, December 28, 2013 AT 12:00 AM (IST)

मोगलाई डिशेश सर्वांनाच आवडतात. हे पदार्थ सर्वप्रथम हैदराबाद येथे, मग लखनौ व काश्‍मीर येथे पसरले. आता भारतभर लोकप्रिय झाले आहेत. मांसाहारी पदार्थांबरोबर शाकाहारी डिशेसही लोकप्रिय झाल्या. या डिशेस बनवायला फार वेळ व खर्चही येतो. त्याच डिशेश आपण जर सोप्या व कमी खर्चात बनवल्या तर छानच होईल. शाही तुकडा साहित्य ः 5 ब्रेड स्लाइसेस, अर्धा लिटर दूध, अर्धी वाटी साखर, एक छोटा चमचा वेलची पावडर, 7-8 काजू-पिस्ता (पातळ तुकडे करून), तूप.

Saturday, December 28, 2013 AT 12:00 AM (IST)

मोड आलेली मेथी शरीरासाठी अत्यंत फायदेशीर असते. विशेषतः मधुमेहाच्या आजारात, कोलेस्टेरॉल कमी करण्यासाठी ही मेथी उपयुक्त ठरू शकते. वजनाची चिंता असणाऱ्यांना मोड आलेल्या मेथीचे पदार्थ विशेष फायद्याचे ठरतात. दिवाळीच्या फराळाचे पदार्थ खाऊन काही जणांना आपल्या वाढणाऱ्या वजनाची, ब्लडशुगर आणि कोलेस्टेरॉलची काळजी वाटू लागली असेल. यावर एक उत्तम उपाय आहे, तो म्हणजे मेथी. मेथीचे लाडू बाळंतिणीला देतात.

Saturday, November 16, 2013 AT 12:00 AM (IST)

सुरणाची कोशिंबीर ः साहित्य ः 1 वाटी बारीक चिरलेला सुरण वाफवून, 1 च. ओलं खोबरं, भाजलेली जिरेपूड, सैंधव मीठ, चवीला साखर, कोथिंबीर, अर्धी वाटी घट्ट दही. कृती ः सुरण वाफवा, गार झाल्यावर कुस्करा. त्यात मीठ, खोबरं, जिरेपूड, साखर व घट्ट दही घाला. कोथिंबीर व साखर घाला. नीट मिक्‍स करा. थंडगार सर्व्ह करा. वरई-काकडी खिचडी ः साहित्य ः 1 कप वरई, अर्धी वाटी काकडीचे अगदी बारीक तुकडे, 1 च. जिरे, 1 टे. स्पून तूप, 1 हि.

Saturday, October 05, 2013 AT 07:29 PM (IST)

उन्हाळा संपून पावसाळा सुरू झाला, की होणारा वातावरणातील बदल बऱ्याच वेळा विविध साथीच्या रोगांना निमंत्रण देतो. "उन्हाळा योगी, पावसाळा रोगी आणि हिवाळा भोगी' असे म्हणतात. पावसाळ्यातील कोंदट वातावरणामुळे तसेच सूर्यप्रकाशाच्या अभावामुळे दमा-अस्थमा, ब्रॉंकॉयटिस यांसारखे आजार बळावतात.

Saturday, August 24, 2013 AT 07:20 PM (IST)

पावसाळा आला, की लपलेले अनेक आजार डोके वर काढतात. दूषित पाण्याच्या समस्येबरोबरच उपासतापासांचा अतिरेक हेही अनारोग्याचे एक कारण असते. पावसाळ्यात या सर्व आजारांपासून स्वतःला लांब ठेवायचे, तर आहाराकडे अधिक लक्ष दिले पाहिजे. पावसाळा म्हणजे वर्षा ऋतू आणि वर्षा म्हणजे वाताच्या प्रकोपाचा काळ. दमट हवा, दूषित पाणी, गार वारा, मंदावलेला अग्नी. अशा वातावरणामुळे भुकेवर परिणाम होतो. एकूणच या ऋतूत रोगराईला आमंत्रण असते.

Saturday, August 24, 2013 AT 07:18 PM (IST)

आपण सगळ्यांचा आवडता चहा यापासूनच सुरवात करू या. चहात असणाऱ्या थिईन या उत्तेजक द्रव्यामुळे तात्पुरती तरतरी येते पण त्यामुळे नाडीची गती वाढते, जास्त चहा घेतल्यास छातीत धडधडते, धस्स होते. मूत्रपिंडावर परिणाम होऊन मूत्र अधिक प्रमाणात तयार होते.

Tuesday, May 14, 2013 AT 07:37 PM (IST)

व्यायाम करा किंवा खेळा तुमचा आहार काय आहे, यावर त्याचे यशापयश अवलंबून असते. रनिंग तरी याला अपवाद कसे असेल? आपला परफॉर्मन्स, आपला स्टॅमिना आणि ऊर्जा टिकविण्यासाठी पोषक आहार हवा. त्यासाठी "काय खावे' आणि "कधी खावे' हे महत्त्वाचे त्याविषयी मार्गदर्शन. खेळ किंवा व्यायाम म्हणून केल्या जाणाऱ्या रनिंगसाठी विशिष्ट पोषक आहाराची अत्यंत आवश्‍यकता असते.

Tuesday, May 14, 2013 AT 07:31 PM (IST)

आपल्या आहारात स्निग्ध पदार्थ हे दोन स्वरुपात आढळतात. एक जे दृश्‍य आहेत त्याला व्हिजिबल फॅटस्‌ - (visible fats) असे म्हटले जाते व दुसरे आहेत ते अन्नात लपलेले असतात, त्यांना इनव्हिजीबल फॅटस्‌ (Invisible fats) असे संबोधले जाते. खरं तर निसर्गाने सर्व प्रकारची चरबी ही अन्नपदार्थात लपवून ठेवलेली असते. माणसानेच विविध क्‍लुप्त्या लढवून तसेच टेक्‍नोलॉजीचा वापर करून ही चरबी तेलीय पदार्थांतून व प्राण्यांमधून बाहेर काढली आहे.

Saturday, March 23, 2013 AT 12:00 AM (IST)

"इंडियन करी' ही जगप्रसिद्ध होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे त्यामधील मसाले. "शाकाहार' असो वा "मांसाहार'- या पदार्थांची लज्जत त्यातील मसाल्यांमुळेच वाढते. महाराष्ट्रातील "आमटी'ची चव जिल्हा बदलला तशी बदलत जाते हे घडते ते मसाले वापरण्यातील वैविध्यामुळे. शास्त्रीय दृष्टीने पाहिल्यास "स्वाद' व "सुवास' याच्याच बरोबरीने मसाल्यांमध्ये वैशिष्ट्यपूर्ण असे औषधी गुण आहेत. मसाल्यांचे आहारशास्त्रीय गुणधर्म या लेखातून आपण जाणून घेणार आहोत.

Saturday, February 23, 2013 AT 12:00 AM (IST)

भारतीय आहारशास्त्रात फोडणीला खूपच महत्त्व आहे. या फोडणीमुळे आपले आरोग्य चांगले राहते. फोडणीसाठी जे मसाल्याचे पदार्थ आपण वापरतो त्यामध्ये अनेक औषधी घटक असतात. अग्निसंस्कार, मसाल्यांचा वापर व विविध चवींचा मेळ हे सारे फोडणीमुळे साध्य होते. हिंग, मोहरी, जिरे या पदार्थांच्या वापराने अन्नाची चव तर वाढतेच, पण शरीराला आवश्‍यक असणारे अनेक घटक यातून मिळतात. "फोडणी' करून स्वयंपाक, हा भारतीय पाककलेचा कणा आहे, असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही.

Sunday, February 17, 2013 AT 06:29 PM (IST)

आपल्या शरीरासाठी पाण्याचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. प्रत्येकाच्या प्रकृतीनुसार पाण्याची गरज वेगवेगळी असते. मात्र, खेळाडू आणि व्यायाम करणारांनी पाणी अधिक प्यावे, तसेच वृद्धापकाळी आंत्रकुजन कमी होते त्यामुळे पाणी पिण्याचे प्रमाण जास्त ठेवावे. पाणी कमी पिल्यास मूतखडा तयार होणे, युरीन इन्फेक्‍शन आदी त्रास संभवतात. यासाठी पाणी व त्याचे प्रमाण महत्त्वाचे आहे.

Saturday, February 09, 2013 AT 04:19 PM (IST)

आपल्या शरीरात दर क्षणी चालू असलेल्या असंख्य जैवरासायनिक प्रक्रिया, तसेच चयापचय क्रिया यामधून काही विजातीय घटक तयार होतात. हे विजातीय घटक प्रत्येकाच्याच शरीरात निर्माण होत असतात. यांना मॉडर्न न्युट्रिशन सायन्सने "फ्री रॅडिकल्स' असे संबोधले आहे. तज्ज्ञांच्या मते आपले शरीर दोन लाखांवर फ्री रॅडिकल्स रोजच्या रोज निर्माण करते. काही विशिष्ट जीवनपद्धतीत शरीरात तयार होणाऱ्या या विजातीय घटकांचे प्रमाण वाढते.

Saturday, January 26, 2013 AT 12:00 AM (IST)

फळभाज्या या जवळपास वर्षभर बाजारात उपलब्ध असल्याने त्यांचा आपल्या आहारात समावेश बऱ्यापैकी आहे. ज्या फळांना नुसतेच कच्चे न खाता शिजवून भाजीच्या स्वरूपातदेखील खाल्ले जाते, अशांना "फळभाजी' म्हटले जाते. प्रस्तुत लेखामध्ये आपण टोमॅटो, भेंडी, वांगी, ढोबळी अशा भाज्यांचे आरोग्यदायी फायदे कोणते आहेत, हे जाणून घेणार आहोत. टोमॅटो ः मिरची, कांदा यांच्या बरोबरीनेच टोमॅटोचा वापर अनेक भाज्यांमध्ये आपल्याकडे केला जातो.

Saturday, January 19, 2013 AT 12:00 AM (IST)

निरनिराळ्या चविष्ट सुक्‍या व ओल्या चटण्या पूर्वी महाराष्ट्रीयन घरांमध्ये हमखास केल्या जात असत. अतिशय रुचकर व तितक्‍याच पौष्टिक अशा या चटण्यांचा सध्या मात्र विसर पडलेला आढळून येतो. भरमसाट साखर असलेले विविध प्रकारचे जॅम, तसेच अतिरिक्‍त मीठ असलेली लोणची, सॉस, केचअप यांच्यापेक्षा चटण्या हा स्वस्त, चविष्ट व आरोग्यदायी असा पर्याय आहे. या लेखात आपण या चटण्यांचे आहारशास्त्रीय महत्त्व जाणून घेणार आहोत.

Saturday, January 12, 2013 AT 02:55 PM (IST)

प्रत्येक माणसाच्या दृष्टीने आहार महत्त्वाचा असतो. त्यातही त्याला मधुमेह, गाऊट, हृदयाचे विकार, उच्च रक्तदाब असे विकार किंवा स्थूलपणा, कृशपणा अशा समस्या असतील तर त्यासाठी आहार विशेष महत्त्वाचा बनतो. त्यासंदर्भातील मार्गदर्शन. जंतुसंसर्गाने होणारे आजार वगळता अन्य जवळजवळ सर्वच आजारांमध्ये औषधीचिकित्सेबरोबर आहारचिकित्सेचा महत्त्वाचा भाग असतो. जंतूसंसर्गातही योग्य आहाराची साथ लागतेच.

Saturday, January 05, 2013 AT 12:00 AM (IST)

(.....इंग्रजी शब्द आहे.....) ------ स्थूलता, वाढलेला कोलेस्टेरॉल, उच्च रक्तदाब, हायपोथायरॉईड, वाढलेले होमोसिस्टीन, मलावष्टंभ, गाऊट, डायबेटिस या सर्वांवर गुणकारी असा एक पदार्थ कोणता, असा प्रश्‍न विचारला तर त्याचे एकच उत्तर असेल, ते म्हणजे "तंतुमय पदार्थ'. अन्नातील चोथा! ज्याच्याकडे निव्वळ टाकाऊ किंवा आतड्यातील अन्न पुढे सरकविण्यास मदत करणारा घटक म्हणून पाहिले जायचे. त्या चोथ्याला आधुनिक जीवनपद्धतीत मात्र कमालीचे महत्त्व आले आहे.

Saturday, December 15, 2012 AT 07:02 PM (IST)

कठीण कवच असलेल्या बियांना सामान्यतः "नट्‌स' असे संबोधले जाते. आपल्याकडे नट्‌स (बदाम, काजू, पिस्ता) आणि सुकी फळे (मनुका, जर्दाळू, खारीक) यांना एकत्रितपणे "सुका मेवा' असेच म्हटले जाते. सुका मेवा म्हणजे श्रीमंतांचे खाणे, असा समज भारतामध्ये अनेक वर्षांपासून प्रचलित आहे. या मानसिकतेत बदल घडायला हवा. खरे तर सुका मेवा महाग असला तरी तो "व्हॅल्यू फॉर मनी' आहे हे निश्‍चित.

Saturday, December 01, 2012 AT 12:00 AM (IST)

सगळ्या चवींमध्ये आंबट चवीचे पदार्थही आवडीने खाल्ले जातात. त्यात फळेही आली. मात्र लिंबू, आवळा, पेरू ही आंबटवर्गीय फळे केवळ त्यांच्या आंबटपणा या चवीसाठी नाही, तर त्यांच्या उपयुक्त अशा आरोग्यदायक गुणधर्मांसाठी खायला हवीत. चव आणि आरोग्य यांचा उत्तम मिलाफ म्हणजे आंबट फळे. अजून तरी सामान्य माणसांना परवडतील एवढी ही फळे स्वस्त आहेत. या फळांचे सामान्य आरोग्यकारक गुण मागील लेखात पाहिले आहेत.

Saturday, November 24, 2012 AT 12:00 AM (IST)

आधुनिक जगात स्थूलता ही मोठी समस्या आहे, हे खरेय. परंतु, त्याचबरोबर कृश शरीर म्हणजेच कमालीचा बारीकपणा, हादेखील आरोग्यास योग्य नाही. बारीक व्यक्‍तींना स्नायूंच्या कमतरतेमुळे अशक्‍तपणा जाणवत राहतो. हाडे बारीक असल्यास पुढील आयुष्यात "ऑस्टिओपोरोसिस' (हाडांचा ठिसूळपणा) यासारख्या आजारांना सामोरे जावे लागते. कृश व्यक्‍तींना एक प्रकारचा न्यूनगंडदेखील असतो. बारीकपणा घालविण्यात व्यायामाबरोबरच योग्य आहार हा महत्त्वाची भूमिका बजावतो.

Saturday, October 27, 2012 AT 06:31 PM (IST)

बेकरीचे पदार्थ हे नजीकच्या काळात शहरांबरोबर अगदी छोट्या गावांमध्येही उपलब्ध होऊ लागले आहेत. आकर्षक व सोईस्कर पॅकिंग, सहज उपलब्धता, चविष्ट व सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे अन्य खाऊच्या पदार्थांपेक्षा तुलनेने स्वस्त असल्याने बेकरीतील विविध पदार्थ सर्वप्रिय झाले आहेत. बहुतांशी बेकरी पदार्थ हे जंक फुड किंवा फास्ट फूड या सदरात मोडतात.

Saturday, October 20, 2012 AT 04:26 PM (IST)

भारतातील तृणधान्यप्रधान आहारात समतोल साधण्यासाठी पालेभाज्यांचा उपयोग होतो. धान्ये, डाळी, कडधान्ये, मांसाहार यांच्यामुळे ऍसिडीक झालेला रक्‍ताचा पी.एच. अल्कलाइन करण्यासाठीदेखील आपल्या आहारात पालेभाज्या असणे उपयुक्‍त करते. न्यूनतम चरबी व उष्मांक आणि उच्चतम पोषकतत्त्वे या गुणधर्मामुळे पालेभाजीचा समावेश आधुनिक जीवनपद्धतीत करणे अत्यंत हितावह ठरते.

Tuesday, October 09, 2012 AT 07:25 PM (IST)

विविध प्रकारची जीवनसत्त्वे मिळण्यासाठी पालेभाज्या आहारात असणे योग्य. विविध वयोगटांतील व्यक्तींसाठी पालेभाज्या उपकारक ठरतात. पालेभाज्यांचा आहारातील वापर अनेक रोगांना प्रतिबंध करणारा आहे. पालेभाज्या करताना काळजी घेतली आणि त्याचा आवश्‍यक तेवढा वापर केला, तर दूध आणि मांसाहारातून मिळणारे घटक पालेभाज्यांतूनही काही प्रमाणात मिळू शकतात. आपल्याकडे महाराष्ट्रात वर्षभर विविध पालेभाज्या मिळत असतात.

Saturday, September 22, 2012 AT 06:55 PM (IST)

सुकवलेल्या फुलांचा वापर अगदी प्राचीन काळापासून माणसाच्या आहारात असल्याचे उल्लेख आढळतात. ताज्या फुलांचे आयुष्यमान कमी असते. सुकी फळे मात्र खूप काळ खराब न होता साठवता येतात. गोड चव, पौष्टिकता व भरपूर काळ टिकण्याची क्षमता या गुणांमुळे ड्रायफ्रूट्‌स जगभरात सर्वप्रिय आहेत. आपल्याकडे ड्रायफ्रूट्‌स व नट्‌स असे वेगवेगळे न मानता बदाम-काजू-मनुके-खारीक सगळ्यांनाच एकत्रितपणे "सुका मेवा' असे संबोधण्याची पद्धत आहे.

Tuesday, September 11, 2012 AT 04:58 PM (IST)

दुधी भोपळा व लाल भोपळा आणि कारले या तिन्ही वेलवर्गीय भाज्या आरोग्याच्या दृष्टीने अतिशय फायदेशीर आहेत. वेलभाज्या या कमी उष्मांक, अधिक पोषकतत्त्वे व चांगल्या प्रमाणात तंतू असलेल्या अशा आहेत. "मॉडर्न लिव्हिंग'ला अतिशय अनुरूप ठरणाऱ्या अशा या भाज्या आहेत. दुधी, लाल भोपळा, कारले, पडवळ, गिलकी, दोडके या वेलवर्गीय भाज्या आपल्या स्वयंपाकात आपण वापरत असतो. सामान्यत: या भाज्या फारशा कुणाला आवडत नाहीत.

Saturday, August 18, 2012 AT 01:29 PM (IST)

निसर्गाने अनेकविध फळे व भाज्या म्हणजेच मधुर आंब्यापासून ते कडू कारल्यापर्यंत सर्व तऱ्हेच्या चवींची पखरण केलेली आढळते. मधुर, आम्ल, लवण, कडू, तिखट, तुरट या सर्व चवींमध्ये मानवाला अगदी प्राचीन कालापासून प्रिय ठरलेली चव म्हणजे "गोड'. मधुर वासाची व मधुर चवीची ही गोष्ट विषारी नसून खाण्यास "योग्य' असते. अनुभवसिद्ध ज्ञानातून दृढ झालेला हा पूर्वापार समज अजूनही तसाच आहे.

Saturday, August 11, 2012 AT 06:15 PM (IST)

"कंद' हे जणू निसर्गाचे पौष्टिक तत्त्वांचे "कोठार'च म्हणावे लागेल. जमिनीच्या खाली राहून हे कंद मातीतले क्षार व अन्य न्युट्रियंट्‌स शोषून घेतात व त्याचा साठा तयार करतात. मागील लेखात आपण गाजर, बीट, रताळे व कांदा या कंदभाज्यांची माहिती घेतली. प्रस्तुत लेखात बटाटे, सुरण व मुळा यांच्याविषयी शास्त्रीय माहिती जाणून घेऊ यात. सुरण- याम (yam) सुरणाचे आकारमान व एकंदरच रूपामुळे त्यास एलिफंट याम (Elephant yam) असेही संबोधले जाते.

Saturday, August 04, 2012 AT 08:22 PM (IST)

कर्बोदके, क्षार व तंतुमय पदार्थ मिळविण्याचा सर्वात स्वस्त आणि सोपा मार्ग म्हणजे कंदमुळे होय. या भाज्यांमधे उष्मांक कमी असतात व मेदाचे प्रमाण जवळपास शून्यच असते. बहुतेक कंदभाज्यांमधे पोटॅशियम, बीटाकेरोटीन व फॉलिक ऍसिड हे पोषक घटक मुबलक प्रमाणात असते. उच्च रक्‍तदाब असणाऱ्यांसाठी कंदभाज्या या औषधासमानच आहेत. कंदभाज्यांचा गडद रंग, त्यातील फायटोकेमिकल्समुळे असतो.

Saturday, July 28, 2012 AT 12:00 AM (IST)

आधुनिक जीवनपद्धतीमुळे निर्माण होणाऱ्या अनेक विकारांपासून शेंगभाज्यामुळे संरक्षण मिळू शकते. रोजच्या आहारात एकतरी शेंगभाजी असावी. शेंगभाज्यामध्ये भरपूर चोथा (fibre) असतो. चोथ्यामुळे लहान आणि मोठ्या आतड्याचे कार्य सुधारते. शेंगभाज्यामुळे आरोग्य चांगले राहते.मधुमेही व्यक्तींनी आहारात शेंगभाजीचा समावेश आवर्जून करावा, मात्र मधुमेही व्यक्तींनी या भाज्या कमी तेलात कराव्यात आणि चवीसाठी साखर, गूळ, किंवा खोबरे घालू नये.

Saturday, July 21, 2012 AT 12:00 AM (IST)

स्निग्ध पदार्थ, प्रथिने व क्षार यांचे भांडार म्हणजे तेलबिया ! आकाराने लहान असलेल्या या बिया पौष्टिकतेच्या बाबतीत मात्र उच्च स्तरावर आहेत. आरोग्य व सौंदर्यवर्धन असा दुहेरी फायदा तेलबिया मिळवून देतात. त्यामुळे विशेष करून स्त्रियांसाठी या फायदेशीर आहेत. तरुणींनी व वयात येणाऱ्या मुलींनी तेलबिया चटणी स्वरूपात किंवा नुसत्या खाण्याची सवय लावून घ्यावी.

Saturday, July 14, 2012 AT 12:00 AM (IST)

 
 
eSakal Group Site लग्नगाठ सकाळ टाईम्स ऍग्रोवन गोमंतक
About Us  |  Contact Us  |  Ad Rate Card  |  RSS
© Copyrights 2013 SaptahikSakal.com - All rights reserved.
of
Powered By: