भय इथले संपत नाही!

ओंकार ओक 
सोमवार, 8 एप्रिल 2019

ट्रेक कथा
 

‘ए, उठा रे... ४ वाजलेत. किल्ला बघायला जायचंय.
पुणेकर आहोत हे इथे पण दाखवलंच पाहिजे का?’

रांगणा किल्ल्याची अधिष्ठात्री असलेल्या रांगणाई देवीच्या मंदिराशेजारी पुरातत्त्व खात्यानं नव्यानंच बांधलेल्या व्हरांड्यामधली आमची अतिनिवांत वामकुक्षी या आवाजानं खडबडून जागी झाली. बाहेरचं ऊन नुसतं म्हणायला कोवळं! संध्याकाळी ४ वाजले, तरी त्याची धग काही कमी झालेली नव्हती. दुपारची अंगावर आलेली जेवणं डोळ्यांवर आली आणि बरोब्बर एक वाजता टाकलेली पडी ४ वाजता उघडावी लागली. मनाशी झालेली जराशी चिडचिड संत्र्याच्या घासाबरोबर गिळून आम्ही बाहेर पडलो. आता सर्वांत महत्त्वाचं काम म्हणजे गडभ्रमंतीसाठी आणि रात्रीच्या स्वयंपाकासाठी लागणारं पाणी भरणं. किल्ल्याच्या वाटेवरची जवळपास ५ किलोमीटर्सची पायपीट आणि दुपारच्या जेवणाच्या वेळी रिकाम्या झालेल्या आम्हा ८ जणांच्या जवळपास १२ बाटल्या किल्ल्यावर असलेल्या एकमेव तलावामध्ये भरल्या गेल्या. गडावर फिरताना जास्त वजन नको, म्हणून आपल्यापाशी पुरेशा बाटल्या घेऊन बाकीच्या तिथंच ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला. गडभटकंती सुरू झाली. अवशेष साद घालत होते. वेळ पुढं सरकत होती. उन्हं कोवळी होऊ लागली... आणि कोल्हापूर जिल्ह्यातला ‘रांगणा’ किल्ला ऊर्फ ‘प्रसिद्धगड’ म्हणजे या जिल्ह्याची शानच!

पुरातत्त्व खातं आणि कोल्हापूरच्या निसर्गवेध परिवाराने आत्यंतिक कष्टाने किल्ल्याचा कायापालट करायचा घेतलेला ध्यास ठायी ठायी दिसून येतो. किल्ल्याची श्रीमंती पुन्हा एकदा प्राप्त करून देण्याचे सर्वतोपरी प्रयत्न त्याच्या पुनरुज्जीवित होत असलेल्या प्रत्येक अवशेषांमध्ये दिसून येतात. प्रसिद्ध दुर्गाभ्यासक भगवान चिले सरांच्या कोल्हापूर जिल्ह्याच्या गडदर्शनासाठी प्रसिद्ध असलेल्या पुस्तकातील तपशीलवार माहितीमुळं किल्ल्याचे अवशेष अभ्यासणं सोपं जात होतं. रांगणा किल्ल्याचा विस्तार प्रचंडच असल्याने त्याच्या काठाकाठानं किल्ल्याला प्रदक्षिणा मारावी लागते. किल्ल्याच्या तटबंदीमध्ये कमालीच्या कौशल्याने बांधलेले पण सध्या झाडीत अक्षरश: लुप्त झालेले दरवाजे केवळ अप्रतिम! रांगणा किल्ल्याच्या हत्तीसोंड माचीवर आम्ही पोहोचलो, तेव्हा सूर्यास्ताला काही मिनिटंच बाकी होती. किल्ल्याची ही माची म्हणजे दुर्गराज राजगडच्या सुवेळा या माचीची आठवण करून देणारी कलाकृती. संध्याकाळचा थंडगार वारा सुखावून जात होता. खाली पसरलेल्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विस्तीर्ण जंगलाचं आणि छोट्या छोट्या गाव पाड्यांचं दृश्‍य म्हणजे दुग्धशर्करा योगच. काही क्षण तिथं निवांत विसावलो. तेजोभास्कराची सोनेरी किरणं उरात सामावून घेतली आणि पुढच्या अगणित भटकंतीची ऊर्जा त्याच्याशी एकरूप होत जेव्हा मिळाली, तेव्हाच हत्तीसोंड माचीवरून पावलं हलली. हत्तीसोंड माची ते आम्ही मुक्काम करत असलेलं रांगणाई देवीच मंदिर (म्हणजे मंदिराशेजारचे व्हरांडे) हे अंतर अगदी नॉर्मल स्पीडनं पण जवळपास अर्ध्या तासाचं आहे. त्यात फोटोसेशन चालूच होतं. हत्तीसोंडेवरून मंदिराकडं जाणारी पायवाट अनेक ठिकाणी झाडीत लुप्त होत असल्यानं व माचीवरून मंदिर दिसत नसल्यानं मंदिराची दिशा धरूनच मार्गक्रमण करावं लागत होतं. ग्रुपमध्ये सर्वांत पुढे चिन्मय कीर्तने, तुषार कोठावदे व नितीन मोरे-सुतार, तर मधे मी, विराग रोकडे, मुकुंद पाटे, तुषार पोमण व सर्वांत शेवटी सदानंद शहाणे काका असा क्रम होता. गप्पांचा ओघ वाढत चालला होता. दिवसाचा प्रवास संधीप्रकाशाकडून अंधाराकडं वेगाने सुरू होता. 

वाटेवर असलेल्या गर्द झाडीमुळं पायाखालची वाट अधिकच अंधारलेली वाटत होती. आत्तापर्यंतच्या भटकंतीमध्ये पाहिलेले देखणे सूर्यास्त, ट्रेकच्या आठवणी, थरारक किस्से यांना उधाण आलं होतं... आणि अचानक सर्वांत पुढे चालत असलेले नितीन आणि चिन्मय जीव खाऊन मागे पळत आले. ‘थांबा रे! काहीतरी आहे तिथे. आई शप्पत!’ अशा हाका ऐकायला आल्या. मधल्या फळीतील आम्ही व मागे असलेल्या शहाणे काकांना काहीही कळेपर्यंत शेजारच्या अत्यंत घनदाट झाडीमध्ये एखादा प्रचंड धोंडा पडावा तशी भयंकर हालचाल झाली. थिजल्यासारखे आम्ही जागेवर खिळून उभे राहिलो; पण कदाचित त्या क्षणी तिथून निसटणं सगळ्यात महत्त्वाचं होतं. भानावर येऊन आहे नाही ती ताकद पणाला लावत पावलं जेव्हा उचलली तेव्हा सरकत्या नजरांना एक काळीभोर आकृती दिसल्याचा स्पष्ट भास झाला.

‘अस्वल?’
‘हो हो, बहुतेक अस्वलच आहे.’
‘अजिबात मागे राहू नका, पळा लवकर. मंदिर खूप लांब आहे अजून.’
‘मोठमोठ्याने बोला आता, कारण त्याने आपल्याला पाहिलंय. पावलं उचला रे...’

किंकाळ्या, हाकांची तीव्रता वाढतच होती. एक थंडगार अनामिक शिरशिरी सबंध अंगातून सरकन सळसळली. पूर्ण अंधारलेल्या वाटेवर रांगणाई देवीचं मंदिर कित्येक किलोमीटर दूर भासत होतं. भराभर पावलं उचलूनही मंदिर काही येईना. कोणीतरी वेगानं आपला पाठलाग करतंय अशी भावना स्पष्ट जाणवू लागली. नेहमीपेक्षा अत्यंत वेगाने जवळपास पळतच सुटल्याने छातीचे ठोके अशक्‍य धडधडत होते. थंडगार वाऱ्याचे झोत आता बोचरे वाटू लागले होते. कधी एकदा मंदिर येतंय असं झालेलं असतानाच सर्वांत पुढं असलेल्या मुकुंदचा आवाज त्या कीर्रर्रर्र अंधाऱ्या वातावरणात घुमला. ‘मंदिर आलं रे!’

आकाशातलं चांदणं आता बहरलं होतं. गच्च आभाळात अगणित तारे आणि तारकासमूहांनी फेर धरला होता. भारावून टाकणारी गूढ पण मुग्ध शांतता आणि हलक्‍या थंडीला जास्त अंगावर येऊ न देणारी चुलीची धग. दोन दिवसांच्या निवांत ट्रेकचं हेच तर खरं गुपित आहे. त्या वातावरणाला एक सुरेल झालर होती, ती हरिप्रसादांच्या स्वर्गीय पूरिया कल्याणची! कधीच विसरू नयेत असे क्षण. हेच जगायला तर सह्याद्रीत फिरायचं! रात्रीच्या स्वयंपाकाची तयारी आता सुरू झाली. चुलीवरच्या सूप आणि खिचडीसाठी लागणाऱ्या पाण्याची व्यवस्था आम्ही किल्ला फिरायला जाण्याआधीच केली होती. ते फक्त त्या तलावापासून आणायचं होतं. मी आणि नितीन मोरे दोन रिकाम्या सॅक  घेऊन तलावाकडं निघालो. मंदिर ते तलावाचं अंतर दहा मिनिटांचं. मगाचच्या प्रसंगाची भीती दोघांच्याही मनातून अद्यापही सरली नव्हती. तलावाकडे जाणारा उतार उतरून आम्ही पाण्याच्या बाटल्या ठेवलेल्या जागी आलो आणि नितीनने मोठ्ठा बॉम्ब फोडला. ‘अरे इथे ठेवलेल्या बाटल्या कुठे आहेत? सगळ्या बाटल्या गायब झाल्या आहेत, एकही बाटली इथे नाहीये!’ मला आता वेड लागायची पाळी आली होती. ‘अरे, चुकीच्या ठिकाणी बघतोयेस तू, शेजारी बघ बरं.’

‘अरे, मला माहितीये ना. या झाडाखाली बाटल्या ठेवून त्यावर पानं टाकून ठेवली होती. नाहीयेत इथे कुठे!’ 

आम्ही त्या तलावाचा शक्‍य होता तो सगळा भाग धुंडाळला; पण बाटल्यांचा काही पत्ता नव्हता. जाताना इथं होत्या, तर मग आता कुठं गेल्या? आम्ही तसंच हात हलवत मंदिरापाशी परतलो आणि आता ही बातमी ऐकून हादरायची पाळी गप्पांमध्ये आणि हास्यकल्लोळामध्ये बुडून गेलेल्या बाकीच्या मंडळींची होती. शेवटी नाइलाजानं आपापल्या सॅकमध्ये ठेवलेल्या एक एक रिझर्व्ह बाटल्या बाहेर आल्या आणि त्यावर स्वयंपाक करायचं ठरलं. पण त्या संपल्या, की पुन्हा भरायला जायची नौबत ठरलेलीच होती. अशक्‍य चिडचिड! पण उपाय नव्हता. हे सगळं कमी की काय, म्हणून विरागनं एक अजून मोठ्ठा बॉम्ब टाकला. ‘माझी नवी कोरी १२०० रुपयांची वॉकिंग स्टीक मिळत नाहीये. मी, आपण किल्ला फिरायला जाताना इथेच ठेवली होती.’ ‘अरे, बघ ना असेल इथेच. आज तसंही आपण सोडून किल्ल्यावर कोणीच नाहीये. वॉकिंग स्टीक आहे, म्हणून ती काय स्वत:हून थोडीच चालत कुठे जाणारे!’ (इथे थोडा हशा पिकला). ‘नाहीये कुठेही. मी सगळीकडे शोधलं!’ झालं आता! काय बोलावं कळेना. ‘जाऊदे’  हा एकच शब्द उच्चारून सगळे आपापल्या कामाला लागले आणि भन्नाट सूप आणि अतिचविष्ट खिचडीवर रात्र सरू लागली. पण मनात दडून बसलेली भीती उगाचच डोकावू लागली. कारण मध्यरात्री संपूर्ण किल्ल्यावर सामसूम असताना आमच्या व्हरांड्याबाहेरून कोणीतरी येरझाऱ्या घालतंय असे भास उगाचच होऊ लागले. उठून पाहिलं, तर अर्थातच कोणीही नव्हतं. शेवटी स्लिपिंग बॅग डोक्‍यापर्यंत ओढून झोपलो. कारण उद्या अजून बरंच काही ताटात वाढून ठेवलं होतं. 

 सकाळी उरलेली गडफेरी संपवून आम्ही आता पुन्हा गाड्या जिथे लावल्या होत्या, तिथे निघालो. सकाळचा पहिला धक्का म्हणजे काल हरवलेली विरागची नवीकोरी वॉकिंग स्टीक सकाळी अचानक अवतीर्ण झाली. कारण किल्ल्यावर काम करत असलेल्या परप्रांतीय मजुरांपैकी दोन-तीन कुटुंबांमध्ये आम्ही आमचा उरलेला शिधा, बिस्किटांचे आणि मॅगीचे मोठ्ठे पुडे वाटल्यावर त्यातल्या एकानेच साक्षात्कार किंवा पश्‍चात्ताप होऊन त्यानेच काल वॉकिंग स्टीक मंदिरातून घेतल्याची कबुली दिली! मिळाली ना. बास झालं. असं म्हणून आता सकारात्मक नोटवर परतीचा प्रवास सुरू झाला. रांगण्याची अतुल्य श्रीमंती आणि देखणं गडपण मात्र मनावर कायमचं गारुड करून गेलंय! येताना भटवाडीला कळशीभर थंडगार ताक रिचवलं आणि कोल्हापूरला तांबडा पांढऱ्याचा मनसोक्त फडशा पाडत परतीचा प्रवास सुरू झाला. किशोरची गाणी, नवीन गाण्यांची काढली जाणारी मापं, खेचाखेची, कऱ्हाडचं संयम बघणारं ट्रॅफिक वगैरे सोपस्कार झाले. विरागची कार आणि आमची इनोव्हा अशा दोन्ही गाड्या चहासाठी संध्याकाळी सहाच्या सुमारास खंबाटकी घाटाच्या अलीकडे आराम हॉटेलजवळ थांबल्या. शिरवळला नितीन मोरेला निरोप द्यायचा म्हणून इथेच गळाभेट झाली. आम्ही तिथून निघालो आणि आमची गाडी खंबाटकीच्या बोगद्यात शिरणार तेवढ्यात फोन खणाणला. ‘अरे असाल तसे मागे या. विरागच्या गाडीची बॅटरी पूर्णपणे ब्लास्ट झाली आहे!’

काय चाललंय राव आयुष्यात. त्रास, चिडचिड, मनस्ताप वगैरे भावनांचं एक छान स्नेहसंमेलन भरलं. पुण्याला पोचायला आता उशीर होणार होता. नशिबानं मुकुंदला जवळच एक मेकॅनिक सापडला; पण त्याच्याकडं नवी बॅटरी शिल्लक नसल्यानं त्यानं हवी तशी बॅटरी मिळायला जवळपास दीड तास लागेल असं सांगितलं... आणि पुण्याला पोचायला अजून चार तासांची निश्‍चिती झाली! आम्हाला खंबाटकी घाटाच्या त्या एकेरी वाहतुकीमुळं यु-टर्न मारायला जागाच नव्हती. शेवटी आम्ही आहे तिथेच थांबून विरागच्या गाडीतील लोकांनी सर्व सूत्र हलवायचा निर्णय झाला. ६ वाजता झालेला हा प्रसंग संपायला सव्वानऊ वाजले... आणि तरीही आम्ही तिथेच होतो.

अखेरीस बॅटरी बदलल्याचा फोन आला आणि दोन्ही गाड्या सुस्कारे सोडून पुण्याकडे निघाल्या. नसरापूर क्रॉस झालं. गाडी मस्त वेगात पण व्यवस्थित नियंत्रणात होती. अखंड गप्पा सुरू असल्याने झोपेचा प्रश्नच नव्हता (एवढं सगळं झेलल्यावर काय झोप लागणार होती म्हणा!). बाजूने आत्यंतिक वेगाने गाड्या निघून जात होत्या. एका ठिकाणी रस्ता मोकळा मिळाल्याने तुषारदादाने गाडीचा वेग थोडा वाढवला आणि अचानक...

जाऊ द्या! इतके धक्के पचवल्यानंतर हा प्रसंग सांगायचे त्राण आता उरले नाहीयेत! पण कधीतरी नक्की वेळ काढून अशाच एखाद्या निवांत ट्रेकला भेटा. तेव्हा सांगेन नक्की. हा, पण येताना देवाला एखादा नारळ वाढवून यायला मात्र विसरू नका!   
 

संबंधित बातम्या