आयुर्विमा आणि क्लेम सेटलमेंट

सुधाकर कुलकर्णी
सोमवार, 13 डिसेंबर 2021

अर्थविशेष

कोणत्याही कारणाने होणाऱ्या अकाली मृत्यूची भीती प्रत्येकालाच असते. अशा अकाली मृत्यूमुळे कुटुंबीयांना मानसिक, भावनिक तसेच आर्थिक समस्यांना सामोरे जावे लागते. यातील मानसिक व भावनिक समस्या संपत नसल्या तरी काळाच्या ओघात त्यांची तीव्रता कमी होत असते. मात्र, आर्थिक समस्या सोडविणे कुटुंबीयांसाठी एक आव्हान असते. असे असले तरी मृत व्यक्तीने आपल्या हयातीत योग्य आयुर्विमा पॉलिसी घेतली असेल, तर कुटुंबीयांची आर्थिक समस्या मोठ्या प्रमाणावर कमी होऊ शकते आणि हाच आयुर्विमा पॉलिसी घेण्यामागचा मूळ उद्देश असतो.

आयुर्विमा पॉलिसीतून ‘डेथ क्लेम’ आणि ‘मॅच्युरिटी क्लेम’ या दोन प्रकारे क्लेम मिळू शकतात. यातील डेथ क्लेममुळे पॉलिसी धारकाच्या मृत्यूनंतर (मृत्यू पॉलिसी कालावधीत झाल्यास) वारसाला ज्या प्रकारची लाइफ इन्शुरन्स पॉलिसी असेल त्या प्रकारे क्लेम मिळतो. जर पॉलिसी कालावधीनंतर पॉलिसी धारक हयात असेल, तर पॉलिसी धारकास ज्या प्रकारची लाइफ इन्शुरन्स पॉलिसी असेल त्या प्रकारे क्लेम मिळतो.

आयुर्विमा पॉलिसीचे प्रामुख्याने तीन प्रकार असून त्यानुसार डेथ आणि मॅच्युरिटी क्लेम मिळत असतो. कसे ते आता पाहू.

टर्म इन्शुरन्स पॉलिसी 

या पॉलिसी धारकाच्या वारसाला डेथ क्लेम मिळतो, मात्र पॉलिसी धारकास मॅच्युरिटी क्लेम मिळत नाही. खरे तर हीच पॉलिसी घेणे जास्त योग्य असते. मात्र अज्ञानाने किंवा चुकीची माहिती मिळाल्याने ही पॉलिसी न घेतली जात नसल्याने मोठ्या प्रमाणावर दिसून येते. या पॉलिसीतून कमीत कमी वार्षिक प्रीमियममध्ये जास्तीत जास्त कव्हर (विमा संरक्षण) मिळत असते. उदाहरणार्थ, ३० वर्षे वयाच्या व्यक्तीला सुमारे ₹    १०,००० वार्षिक प्रीमियममध्ये एक कोटीचे कव्हर ३० वर्षे कालावधीसाठी मिळू शकते. या पॉलिसीमुळे पॉलिसी धारकास मुदतीनंतर जरी काहीही रक्कम मिळणार नसली (मॅच्युरिटी क्लेम), तरी पॉलिसी कालावधीत मृत्यू झाल्यास वारसास एक कोटीचा डेथ क्लेम मिळत असल्याने कुटुंबीयांच्या आर्थिक समस्या मोठ्या प्रमाणावर सुटू शकतात. आपण आपल्या उत्पन्नानुसार हवे तेवढे कव्हर घेऊ शकता (साधारणपणे आपल्या वार्षिक उत्पन्नाच्या २० पट इतके कव्हर मिळू शकते).

इंडोव्हमेंट पॉलिसी 

या पॉलिसी धारकाचा पॉलिसी कालावधीत मृत्यू झाला, तर वारसाला पॉलिसी कव्हर + तोपर्यंत जमा झालेला बोनस, इतकी रक्कम डेथ क्लेमपोटी मिळू शकते. उदाहरणार्थ, जर एखाद्याने वयाच्या ३०व्या वर्षी ३० वर्षे मुदतीची ₹    १० लाख कव्हर असणारी पॉलिसी घेतली असेल,  या पॉलिसीचा वार्षिक प्रीमियम सुमारे ₹    ५०,००० इतका असेल आणि जर अशा व्यक्तीचा कुठल्याही कारणाने वयाच्या ४०व्या वर्षी मृत्यू झाला, तर वारसाला सुमारे ₹    १० लाख + साधारणपणे एका लाखाला प्रतिवर्षी ₹    ५,००० बोनस या हिशोबाने ₹    ५ लाख 

असा एकूण ₹    १५ लाख इतका डेथ क्लेम मिळू शकेल. (बोनस रक्कम कमी, अधिक असू शकते) अशी व्यक्ती ३० वर्षांची, पॉलिसी कालावधी संपताना हयात असेल, तर त्या व्यक्तीस सुमारे ₹    ४० लाखाचा मॅच्युरिटी क्लेम मिळेल. यात जर मनी बॅक पॉलिसी घेतली असेल, तर डेथ क्लेम व मॅच्युरिटी क्लेमची रक्कम कमी असेल. याव्यतिरिक्त एंडोव्हमेंट पॉलिसीत मनी बॅक व होल लाईफ असे आणखी दोन प्रकार आहेत, त्यांचे क्लेम काही वेगळ्या पद्धतीने सेटल होतात.

युनिट लिंक्ड इन्शुरन्स पॉलिसी (युलिप) 
या पॉलिसीतून वार्षिक प्रीमियमच्या कमीतकमी १० पट, तर जास्तीतजास्त ४० पट इतके कव्हर मिळू शकते. यात प्रीमियममधील रकमेतून मॉरटॅलिटी चार्जेस, फंड मॅनेजमेंट चार्जेस, अलॉटमेंट चार्जेस व पॉलिसी अॅडमीन चार्जेस वजा करून उर्वरित रक्कम आपण ज्या प्रमाणात जोखीम घेऊ इच्छिता त्याप्रमाणे गुंतविली जाते. समजा एखाद्याने वयाच्या ३०व्या वर्षी प्रतिवर्षी ₹    ५०,००० प्रीमियम असणारी ३० वर्षे मुदत असणारी पॉलिसी घेण्याचे ठरविले, तर त्याला कमीतकमी ₹   ५ लाख व जास्तीतजास्त ₹   २० लाख एवढे कव्हर मिळू शकेल. समजा त्याने ₹   १० लाख इतके कव्हर असणारी पॉलिसी घेतली असेल आणि त्याचा वयाच्या ४०व्या वर्षी मृत्यू झाला, तर वारसाला गुंतवणुकीनुसार असणारी फंड व्हॅल्यू किंवा कव्हर (जे या पॉलिसीचे ₹    १० लाख आहे) यातील जास्त असणाऱ्या रकमेचा डेथ क्लेम मिळेल. यातील फंड व्हॅल्यू गुंतवणुकीचा निवडलेला पर्याय व त्यावेळची युनिटची असणारी एनएव्ही (नेटॲसेट व्हॅल्यू) यावर अवलंबून असेल. जर पॉलिसीधारक पॉलिसीची मुदत संपताना हयात असेल, तर त्यालाही त्यावेळची पॉलिसीची फंड व्हॅल्यू किंवा कव्हर यातील जास्त असणारी रक्कम मॅच्युरिटी क्लेमपोटी मिळेल. त्या वेळची फंड व्हॅल्यू त्यावेळच्या एनएव्हीवर अवलंबून असेल. युलिपमध्ये जास्त कव्हर असणाऱ्या पॉलिसीची फंड व्हॅल्यू  कमी असणार आहे हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे. तथापि, युलिप पॉलिसीतून मिळणारा रिटर्न हा एंडोव्हमेंट पॉलिसीतून मिळणाऱ्या रिटर्नपेक्षा जास्त असल्याचे बहुतांश वेळा दिसून येते.

थोडक्यात टर्म पॉलिसीत डेथ क्लेम किती मिळू शकेल आणि एंडोव्हमेंट पॉलिसीत मॅच्युरिटी क्लेम किती मिळू शकेल याची आपल्याला माहिती असते. तर युलिप हे मार्केट लिंक्ड असल्याने नेमकी किती रक्कम क्लेमपोटी मिळेल हे सांगता येत नाही. मात्र, किमान पॉलिसी कव्हर इतकी रक्कम मिळतेच. 

असे असले तरी वरील तीन पर्यायांपैकी टर्म पॉलिसी घेणे नक्कीच योग्य असते. पुढील लेखात आपण वरील तिन्ही पॉलिसींचा क्लेम कसा दाखल करावा व त्या बाबतचे नियम तसेच आपण दाखल केलेला क्लेम कोणत्या कारणाने नाकारला जाऊ शकतो याची माहिती घेऊ.

संबंधित बातम्या